การดูแลทารกแรกเกิด

องค์การอนามัยโลกแนะนำให้นมแม่อย่างเดียว 6 เดือน เพราะนมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารก  แต่ถ้าไม่สามารถให้นมแม่หรือน้ำนมไม่เพียงพอ  สามารถให้นมผงดัดแปลงสำหรับทารกแรกเกิดได้

การเลี้ยงลูกด้วยน้ำนมแม่และนมผงดัดแปลง สำหรับทารกแรกเกิด

การให้นมแม่สามารถทำทันทีหลังคลอด  การสังเกตว่าจะมีน้ำนมเพียงพอดูได้จากขณะที่เด็กดูดนมข้างใดข้างหนึ่งจะมีน้ำนมออกจากเต้าอีกข้างด้วย  ร่วมกับทารกนอนได้ 2-3 ชั่วโมงหลังดูดนม  ปัสสาวะมากกว่า  6  ครั้ง/วัน  อุจจาระมากกว่า  3  ครั้ง/วัน  น้ำหนักเพิ่มขึ้นดี

          ในช่วงแรกอุจจาระจะมีลักษณะเหนียวสีดำเรียกว่า “ขี้เทา” หากทารกยังไม่ถ่ายขึ้เทาภายใน 48 ชั่วโมงแรกหลังคลอด  จะต้องหาว่ามีสาเหตุจากความผิดปกติของทางเดินอาหารหรือไม่  เมื่อทารกได้รับนมแม่มากขึ้นอุจจาระเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเขียว  สีเทาและสีเหลืองในที่สุด  ทารกแรกเกิดที่กินนมแม่จะถ่ายอุจจาระบ่อยวันละ 3-4 ครั้ง  ปัสสาวะวันละหลายครั้ง   โดยที่อุจจาระจะมีลักษณะเละ สีเหลืองทอง  ส่วนทารกที่กินนมผงดัดแปลงสำหรับทารก จะถ่ายอุจจาระวันละ 1-2 ครั้ง

การอุ้มเรอ

ควรจับเด็กเรอ เพื่อป้องกันการแหวะนมร่วมกับการจัดนอนให้ศีรษะสูง

การดูแลช่องปาก

การทำความสะอาด ช่องปากทำได้โดยใช้นิ้วพันผ้านุ่มๆ  ชุบน้ำต้มสุกที่สะอาดเช็ดให้ทั่วภายในช่องปาก ลิ้น เหงือก เพดานปากและกระพุ้งแก้ม  เพื่อไม่ให้มีคราบน้ำนมติดอยู่  ควรทำความสะอาดวันละสองครั้ง

การดูแลการนอน

          สถาบันการแพทย์ทั่วโลกและในประเทศไทย  แนะนำให้ลูกน้อยนอนหงาย  เพราะเป็นท่าที่ปลอดภัยมากที่สุด

การให้ภูมิคุ้มกันโรคสำหรับทารกแรกเกิด

ทารกแรกเกิดทุกรายจะได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันวัณโรค (บีซีจี) และตับอักเสบบี  โดยจะบันทึกไว้ในสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก  เด็กจะได้รับวัคซีนป้องกันวัณโรค  (BCG)  บริเวณหัวไหล่  หลังฉีดวัคซีนจะเกิดเป็นตุ่มนูนหรือตุ่มหนอง  ต่อมาอาจแตกออกเป็นแผลเล็ก ใช้ 70% Alcohol  หรือน้ำเกลือเช็ดแผลให้สะอาดและแห้ง  หากพบความผิดปกติ เช่น บวม  แดง  ปวด  แผลขยายใหญ่ขึ้น  ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้โตขึ้น แนะนำให้พบแพทย์

การสังเกตพัฒนาการในด้านต่าง ๆ ของทารกแรกเกิด

ทารกแรกเกิดทุกรายจะได้รับการตรวจคัดกรองการได้ยิน  โดยเฉพาะทารกคลอดก่อนกำหนด

และทารกป่วย  การติดตามพัฒนาการจะประเมินทุกครั้งที่เด็กมารับวัคซีนตามช่วงอายุ

ภาวะตัวเหลือง

เป็นภาวะปกติที่พบได้ในทารกแรกเกิด  มักพบ 2-3 วันหลังคลอด  และมักหายเองภายใน  2 สัปดาห์  เกิดจากสารที่เรียกว่า  “บิลิรูบิน”  จากการที่เม็ดเลือดแดงของทารกมีอายุสั้นกว่าผู้ใหญ่  ทำให้มีการสร้าง

บิลิรูบินมากขึ้น และตับยังทำงานไม่เต็มที่  จึงทำให้ขับสารบิลิรูบินออกได้ไม่เต็มที่  โดยเฉพาะทารกที่คลอดก่อนกำหนด  จะยิ่งเกิดภาวะตัวเหลืองได้มากขึ้น  ทารกแรกเกิดทุกรายจะได้รับการตรวจภาวะตัวเหลือง

ก่อนกลับบ้าน  โดยทั่วไปหากเป็นน้อยจะหายไปได้เอง  แต่กรณีที่มีภาวะตัวเหลืองมากจะให้การรักษา

ด้วยการส่องไฟ

การอาบน้ำเด็กทารกและการดูแลสะดือ

อาบน้ำและสระผมให้เด็กด้วยน้ำอุ่นทุกวัน วันละ 1-2 ครั้ง ทารกจะมีผิวหนังลอกเป็นปกติ  มักพบ

ที่มือและเท้า จะหายเองภายใน 2-3 สัปดาห์ สามารถให้โลชั่นบำรุงผิวสำหรับทารกได้

          หลังอาบน้ำทุกครั้งควรเช็ดสะดือด้วย 70% Alcohol จนกว่าสะดือจะแห้ง สายสะดือจะหลุดได้ตั้งแต่หลังคลอด วันที่  5 เป็นต้นไปจนถึง  2 สัปดาห์หลังคลอด  หากผิวหนังรอบโคนสะดืออักเสบ  บวมแดง 

มีหนองหรือมีกลิ่นเหม็น  แนะนำให้พบแพทย์

การจาม สะอึก และแหวะนม

- การจาม  เป็นภาวะปกติที่พบได้ในทารกแรกเกิดทุกคน  ไม่ได้เป็นอาการแสดงของหวัด

- สะอึก  เป็นภาวะปกติมักพบหลังดูดนม  สามารถลดการสะอึกได้โดยการอุ้มเรอ

- ทารกแรกเกิดแหวะนม  ถือเป็นภาวะปกติเพราะหูรูดของกระเพราะอาหารยังไม่แข็งแรง  ควรปรับการให้นมโดยดูดนมในปริมาณน้อย ๆ แต่ดูดบ่อยขึ้นและอุ้มเรอประมาณ 10-15 นาที หลังมื้อนมทุกครั้ง จะช่วยลดการแหวะนมได้

การสะดุ้งหรือผวา

          เวลามีเสียงดังหรือเวลาสัมผัสทารก  ทารกตอบสนองโดยการกางแขนออกแล้วโอบเข้าหากัน  จะพบ

ได้จนถึงอายุ  6 เดือน